11 listopada 2009 r. weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych.
Jednocześnie przestało obowiązywać stare rozporządzenie Ministra Gospodarki z 19 lutego 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych.
Nowe rozporządzenie określa..
Wymagania dotyczące bhp przy:
- przygotowywaniu powierzchni, nakładaniu, wytwarzaniu i usuwaniu powłok, wykonywanych w procesach elektrolitycznych lub chemicznych (proces galwanotechniczny),
- magazynowaniu, transporcie wewnętrznym i innych czynnościach z substancjami oraz mieszaninami chemicznymi stosowanymi w procesie galwanotechnicznym.
Pomieszczenie przeznaczone na galwanizernię
Nie wolno przeznaczać na galwanizernię pomieszczeń usytuowanych poniżej poziomu terenu otaczającego budynek. Zakaz ten nie dotyczy pomieszczeń niebędących pomieszczeniami pracy w rozumieniu rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, dalej: ropbhp, w których zostały usytuowane urządzenia techniczne oraz instalacje pomocnicze zapewniające funkcjonowanie galwanizerni.
Galwanizernia, magazyny, pomieszczenia przeznaczone do wykonywania czynności tj. rozlewanie, ważenie, odmierzanie, sporządzanie preparatów, przenoszenie i rozpuszczanie substancji i preparatów i inne pomieszczenia, w których następuje wydzielanie się szkodliwych czynników chemicznych, należy wyposażyć, stosownie do potrzeb, w systemy wentylacyjne:
- grawitacyjny,
- mechaniczny (ogólny lub miejscowy).
Wentylacja
- Systemy wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej muszą zapewniać taką wymianę powietrza, aby w środowisku pracy nie były przekroczone najwyższe dopuszczalne stężenia (NDS) szkodliwych czynników chemicznych.
- System wentylacyjny powinien być zaprojektowany i skonstruowany w taki sposób, aby zminimalizować w nim ryzyko powstania atmosfery wybuchowej lub zajścia niekorzystnych reakcji chemicznych.
- wentylacja mechaniczna musi być uruchamiana co najmniej 10 min przed wejściem do pomieszczenia i działać podczas pobytu pracowników,
- wyłącznik wentylacji mechanicznej musi znajdować się na zewnątrz pomieszczenia.
- W przypadku awarii lub wyłączenia systemu wentylacji mechanicznej informacje o tym należy przekazać pracownikom za pomocą sygnałów dźwiękowych i świetlnych.
- Natomiast pracownicy muszą przerwać pracę i niezwłocznie opuścić pomieszczenia, w których wystąpiła awaria lub wyłączenie systemu wentylacji mechanicznej.
- System miejscowej wentylacji musi być usytuowany w taki sposób, aby odprowadzenie szkodliwych czynników chemicznych następowało z miejsca ich wydzielania się.
- Wentylacja mechaniczna musi działać ciągle podczas procesu galwanotechnicznego. Gdy jest niesprawna lub wyłączona, wykonywanie tego procesu jest zabronione.
Wentylacja a kąpiele galwaniczne
Natomiast w przypadku stosowania kąpieli galwanicznych zawierających substancje wykazujące działanie rakotwórcze, mutagenne lub ostre działanie toksyczne:
- wyłącznik wentylacji mechanicznej musi znajdować się na zewnątrz galwanizerni, a wentylacja ta musi być uruchamiana co najmniej 10 min przed wejściem do galwanizerni,
- awaria lub wyłączenie wentylacji mechanicznej muszą być sygnalizowane za pomocą sygnałów świetlnych i dźwiękowych zobowiązujących pracowników do przerwania pracy oraz niezwłocznego opuszczenia galwanizerni,
- rozpoczęcie pracy w galwanizerni, w której nastąpiła awaria lub wyłączenie wentylacji mechanicznej, może nastąpić po upływie co najmniej 10 min od chwili ponownego uruchomienia tej wentylacji.
Rozwiązania techniczne w galwanizerni
W galwanizerni należy stosować rozwiązania techniczne zabezpieczające przed:
- poślizgiem,
- wpadnięciem do wanien galwanicznych w przypadku niespełnienia wymagań dotyczących odległości górnych krawędzi ręcznie obsługiwanych wanien galwanicznych od poziomu podestu,
- rozlaniem kąpieli galwanicznej i umożliwiające jej bezpieczny odpływ w przypadku wystąpienia wycieku lub pęknięcia wanny,
- niezamierzonym mieszaniem różnych kąpieli lub ścieków galwanicznych i wystąpieniem niekorzystnych reakcji chemicznych.
Ponadto pracodawca ma obowiązek zapewnić:
- pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne,
- natryski ratunkowe do obmycia całego ciała i przemycia oczu,
- system pierwszej pomocy i środki do jej udzielania .
Wszelkie wymagania w tym zakresie określa ropbhp.
Natomiast pomieszczenia, w których pracownik jest narażony na działanie szkodliwych czynników chemicznych, muszą być odpowiednio oznakowane znakami bezpieczeństwa w sposób określony w ropbhp.
W pomieszczeniach tych nie wolno:
- spożywać posiłków,
- pić napojów.
Proces galwanotechniczny
Odnośnie do procesu galwanotechnicznego, w szczególności związanego z ręczną obsługą urządzeń, określono, że organizuje się go i prowadzi w taki sposób, aby ograniczyć:
- wysiłek fizyczny,
- poziom narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne,
- czas narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne.
Możliwe jest ręczne zanurzanie lub wyjmowanie przedmiotów z kąpieli galwanicznych pod warunkiem zachowania wymagań określonych w:
- rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych,
- rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych.
Ręczne zanurzanie lub wyjmowanie przedmiotów z kąpieli galwanicznych może być wykonywane, jeżeli:
- całkowita przenoszona masa nie przekracza 10 kg na pracownika,
- odległość między zewnętrzną krawędzią wanny galwanicznej a miejscem zawieszania przedmiotu nie przekracza 0,8 m, przy uwzględnieniu szerokości zainstalowanych urządzeń systemu mechanicznej wentylacji miejscowej.
Przejście między urządzeniami do wykonywania procesu galwanotechnicznego, w tym wannami galwanicznymi lub zespołami takich wanien, musi mieć szerokość nie mniejszą niż:
- 1 m - jeżeli przejście nie jest wykorzystywane do obsługi urządzeń,
- 1,2 m - jeżeli wanny galwaniczne są obsługiwane wyłącznie z jednej strony przejścia,
- 1,5 m - jeżeli wanny galwaniczne są obsługiwane z obu stron przejścia.
Instalacja wodna doprowadzająca wodę do wanien galwanicznych powinna być wykonana w sposób uniemożliwiający przedostanie się kąpieli galwanicznych z wanien galwanicznych do przewodów doprowadzających wodę.
W celu zmniejszenia wydzielania się szkodliwych czynników chemicznych z kąpieli galwanicznych, jeżeli jest to technologicznie możliwe, należy:
- stosować środki ograniczające parowanie, w tym środki powierzchniowo czynne lub zmniejszające czynną powierzchnię parowania,
- podczas przerw w pracy przykrywać wanny galwaniczne pokrywami ograniczającymi wydobywanie się par.
Wanny galwaniczne
Każda wanna galwaniczna z kąpielą galwaniczną, która wydziela szkodliwy czynnik chemiczny, a której obsługa jest związana z bezpośrednim narażeniem pracownika na oddziaływanie tego czynnika, musi być wyposażona co najmniej w umieszczony na jej dłuższych bokach:
- odciąg szczelinowy, gdy jej wewnętrzna szerokość nie przekracza 0,7 m,
- nawiewnik i odciąg szczelinowy zlokalizowane na przeciwległych bokach wanny lub odciąg szczelinowy dwustronny, gdy jej wewnętrzna szerokość przekracza 0,7 m.
Urządzenia galwaniczne
Urządzenia galwaniczne z cyjankalicznymi kąpielami galwanicznymi muszą być oddzielone od urządzeń galwanicznych z kwaśnymi kąpielami galwanicznymi w sposób wykluczający połączenie się:
- tych kąpieli,
- par,
- ścieków.
- informacje dotyczące składu i temperatury kąpieli galwanicznych,
- znaki i napisy ostrzegawcze,
- podstawowe dane techniczne dotyczące danego urządzenia galwanicznego.
Środki zabezpieczające
Odpowiednio do występujących zagrożeń i rodzaju wykonywanych prac, przede wszystkim polegających na:
- usuwaniu osadów,
- czyszczeniu wanien galwanicznych,
- innych czynnościach niezwiązanych bezpośrednio z realizacją procesu galwanotechnicznego,
Jeżeli prace te są wykonywane w utrudnionych warunkach lub przy zwiększonym zagrożeniu, pracodawca musi zapewnić odpowiednią asekurację przy ich realizacji.
Ponadto podczas wykonywania wspomnianych powyżej prac pracodawca ogranicza do minimum liczbę pracowników podlegających narażeniom, w szczególności:
- dopuszcza do pracy w warunkach zagrożeń jedynie pracowników niezbędnych do jej wykonania,
- zakazuje wstępu do miejsc zagrożonych pozostałym pracownikom.
Magazynowanie
Substancje i preparaty niebezpieczne stosowane w procesie galwanotechnicznym należy przechowywać w magazynie wyposażonym w:
- instalację wodno-odpływową umożliwiającą mycie pomieszczeń i wyposażenia magazynu,
- drzwi otwierane na zewnątrz magazynu, wyposażone w zamknięcie otwierane przez 2 niezależnych pracowników,
- informację zakazującą wstępu osobom nieupoważnionym.
- wentylację mechaniczną uruchomiono co najmniej 10 min przed tym wejściem i będzie ona działać podczas pobytu pracowników w magazynie,
- wyłącznik wentylacji mechanicznej znajduje się na zewnątrz pomieszczenia,
- zapewniono asekurację.
Pobieranie z magazynu cyjanków i innych substancji oraz preparatów niebezpiecznych stanowiących szczególne zagrożenie zdrowia i życia musi być wykonywane przez co najmniej 2 osoby. Każdorazowe pobranie tych substancji i preparatów należy odnotować w określonym przez pracodawcę, odpowiednio zabezpieczonym, systemie rejestracji.
Podczas pobierania, dostarczania lub wykonywania w magazynie innych prac z udziałem substancji bądź preparatów niebezpiecznych należy stosować, w zależności od stopnia zagrożenia, odpowiednie środki zabezpieczające, w tym środki ochrony indywidualnej.
Podstawa prawna
rozporządzenie Ministra Gospodarki z 23 lipca 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych (Dz.U. 2009 r. nr 126, poz. 1043)
rozporządzenie Ministra Gospodarki z 19 lutego 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych (Dz.U. z 2002 r. nr 19, poz. 192)
rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650)
Autor: Przemysław Ł. Siemiątkowski
prawnik specjalizujący się w zakresie
prawa pracy i bhp, doktorant w Instytucie
Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie