Palarnia w zakładzie pracy

Ze względu na charakter zmian ustawa wchodzi w życie 15 listopada 2010 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 6 (ostrzeżenia na opakowaniach wyrobów tytoniowych przeznaczonych do palenia, innych niż papierosy odnośnie ich szkodliwości), który wchodzi w życie po upływie 2 lat od dnia ogłoszenia, czyli 15 maja 2012 r. 

Celem nowelizacji ustawy jest:

1. rozszerzenie obszarów objętych zakazem palenia tytoniu na większość miejsc publicznych,
2. ujednolicenie sankcji za ich nieprzestrzeganie, a także
3. zakaz reklamy wyrobów tytoniowych.

Zabrania się palenia wyrobów tytoniowych:

1. na terenie zakładów opieki zdrowotnej i w pomieszczeniach innych obiektów, w których są udzielane świadczenia zdrowotne,
2. na terenie jednostek organizacyjnych systemu oświaty, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, oraz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w przepisach o pomocy społecznej,
3. na terenie uczelni,
4. w pomieszczeniach zakładów pracy innych niż wymienione w pkt 1 i 2,
5. w pomieszczeniach obiektów kultury i wypoczynku do użytku publicznego,
6. w lokalach gastronomiczno-rozrywkowych,
7. w środkach pasażerskiego transportu publicznego oraz w obiektach służących obsłudze podróżnych,
8. na przystankach komunikacji publicznej,
9. w pomieszczeniach obiektów sportowych,
10. w ogólnodostępnych miejscach przeznaczonych do zabaw dzieci,
11. w innych pomieszczeniach dostępnych do użytku publicznego.

Przesłaniem nowej ustawy jest zwiększenie ochrony osób niepalących przed narażeniem na bierne palenie.

W świetle nowych przepisów na szczególną uwagę zasługuje problem dopuszczalności palenia wyrobów tytoniowych na terenie zakładów pracy. Jak dotąd kwestia ta budzi najwięcej wątpliwości.

Rozważenia wymaga bowiem fakt, czy po wejściu w życie ustawy pracodawca nadal będzie miał obowiązek organizowania na terenie zakładu pracy palarni, czy też zmiana przepisu zwalnia go z tej powinności.

Na podstawie obowiązujących przepisów, a szczególnie art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 1996 r. nr 10, poz. 55 ze zm.), zabrania się palenia wyrobów tytoniowych w zakładach pracy poza pomieszczeniami wyodrębnionymi i odpowiednio do tego przystosowanymi.

Przepisy ustawy nie przewidują możliwości wprowadzenia przez pracodawcę bezwzględnego zakazu palenia tytoniu na terenie zakładu pracy. Zakaz ten obowiązuje tylko poza wyodrębnionymi miejscami, co oznacza, że dopuszczalne jest palenie tytoniu w wyodrębnionych i przystosowanych pomieszczeniach.

Zatem wydaje się, że ochrona zdrowia przed następstwami używania tytoniu, do której należy m.in. ochrona prawa niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, jest możliwa do zrealizowania wyłącznie poprzez wydzielenie na terenie zakładu pracy pomieszczeń dostosowanych do palenia tytoniu - palarni.

Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.; dalej: ropbhp) palarnie zaliczane są do pomieszczeń higienicznosanitarnych. Obowiązek zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higienicznosanitarnych zaś wynika wprost z art. 233 Kodeksu pracy.

Rozwinięciem tego obowiązku jest przepis § 111 ust. 1 ropbhp, zgodnie z którym pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w których ta praca jest wykonywana. Szczegółowe wymagania dla tych pomieszczeń zostały określone w załączniku nr 3 ropbhp.

Należy zatem przyjąć, że na pracodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia pracownikom określonych pomieszczeń higienicznosanitarnych, w tym także wyodrębnienia i przystosowania pomieszczeń przeznaczonych do palenia tytoniu.

Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny. Zapewnienie pracownikom określonych pomieszczeń higienicznosanitarnych, w tym także palarni, jest bezwzględną powinnością pracodawcy. Nie zależy natomiast od jego uznania, w tym jego przekonań w kwestii palenia tytoniu, czy też sytuacji ekonomiczno-finansowej. W konsekwencji na pracodawcy spoczywa powinność wyodrębnienia i przystosowania pomieszczeń przeznaczonych do palenia tytoniu oraz oznaczenia miejsc, w których zakaz palenia obowiązuje, a ponadto miejsc, w których wolno palić (wyrok z  29 kwietnia 2009 r., I OSK 773/2008).

Ustawa wprowadza definicję pojęcia palarnia. Wyodrębnione konstrukcyjnie od innych pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych pomieszczenie, odpowiednio oznaczone, służące wyłącznie do palenia wyrobów tytoniowych zaopatrzone w wywiewną wentylację mechaniczną lub system filtracyjny w taki sposób, aby dym tytoniowy nie przenikał do innych pomieszczeń (art. 1 pkt 1 lit. d ustawy z 8 kwietnia 2010 r.).

Zmiana przepisów wprowadza zakaz palenia wyrobów tytoniowych w obiektach oraz miejscach publicznych, w tym w pomieszczeniach zakładów pracy. Jednocześnie zgodnie z nowym brzmieniem art. 5a ust.3 pkt 5 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 1996 r. nr 10, poz. 55 ze zm.) właściciel lub zarządzający będzie mógł wyznaczyć palarnię w pomieszczeniach zakładów pracy.

Różnica między nowelizacją a obecnym stanem prawnym polega na tym, że wyznaczenie palarni jest prawem, a nie obowiązkiem właściciela lub użytkownika obiektu, który nie ma już obowiązku zabezpieczać miejsc, w których palenie jest dozwolone.

Na właścicielu lub zarządzającym obiektem, w którym obowiązuje zakaz palenia wyrobów tytoniowych, spoczywa obowiązek umieszczenia w widocznych miejscach odpowiedniego oznaczenia słownego i graficznego informującego o zakazie palenia wyrobów tytoniowych na danym terenie.

Należy rozważyć wprowadzenie na terenie zakładu pracy całkowitego zakazu palenia, a co za tym idzie - rezygnację z wydzielenia pomieszczenia przeznaczonego do palenia. Nie sposób bowiem nie zgodzić się z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z 27 czerwca 2002 r., w którym stwierdzono, że każdorazowe „wyłamanie się” grupy pracowników z regulaminowego zakazu palenia tytoniu na terenie skarżącego zakładu pracy wprost godzi w uprawnienia rzeszy niepalących pracowników narażonych na sąsiedztwo palących. Brak wyodrębnienia oddzielnego pomieszczenia palarni potencjalnie naraża niepalących na wdychanie dymu tytoniowego, a zakaz palenia tytoniu wprowadzony w zakładzie pracy, zważywszy na możliwość jego obchodzenia, nie likwiduje tego zagrożenia (SA/Bk 230/2002).

Należy pamiętać, że jeżeli właściciel lub zarządzający obiektem zdecyduje się jednak na swoim terenie wydzielić pomieszczenie do palenia tytoniu, to musi ono spełniać wymogi określone w ropbhp, tj.:

• palenie tytoniu w zakładach pracy jest dozwolone wyłącznie w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach (palarniach) wyposażonych w dostateczną ilość popielniczek,
• palarnie powinny być usytuowanie w sposób nienarażający osób niepalących na wdychanie dymu tytoniowego,
• w palarni powinno przypadać co najmniej 0,1 m² powierzchni podłogi na każdego pracownika najliczniejszej zmiany korzystającego z tego pomieszczenia, z tym jednak, że powierzchnia poszczególnych pomieszczeń przeznaczonych na palarnie nie powinna być mniejsza niż  4 m²,
• w palarni należy zapewnić przynajmniej dziesięciokrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.