Czy inspektor pracy może zmienić wymiar czasu pracy pracownika służby BHP?

Pracodawca zatrudniający powyżej 100 pracowników tworzy służbę BHP, która pełni funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Co do zasady pracodawca samodzielnie kształtuje strukturę komórek BHP, kierując się minimalnymi wymaganiami określonymi w rozporządzeniu w sprawie służby BHP.

Warto jednak pamiętać, że inspektor pracy może nakazać utworzenie służby BHP, jak również zwiększenie liczby pracowników zatrudnionych w tej służbie. W praktyce pojawia się jednak pytanie: czy inspektor pracy może zmienić wymiar czasu pracy pracownika służby BHP zamiast nakazać zatrudnienie dodatkowej osoby?

Przepisy nie przewidują wprost możliwości wydania przez inspektora pracy nakazu zmiany wymiaru czasu pracy pracownika służby BHP. Inspektor może natomiast nakazać utworzenie służby BHP lub zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli uzasadniają to stwierdzone zagrożenia zawodowe.

Zapewnienie bezpiecznych warunków pracy to podstawowy obowiązek każdego pracodawcy. Oznacza to, że przeważająca część przepisów z zakresu BHP jest wspólna dla wszystkich pracodawców – niezależnie od rodzaju działalności, formy organizacyjno-prawnej czy liczby zatrudnionych pracowników.

Istnieją jednak pewne wyjątki dotyczące obowiązków w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy, które są uzależnione od liczby zatrudnionych osób. Przykładem takiego obowiązku jest utworzenie służby BHP.

Zasadą jest, że zatrudnienie przekraczające 100 pracowników powoduje konieczność zapewnienia stałego i odpowiednio zorganizowanego monitoringu bezpieczeństwa pracy. W praktyce przybiera to formę jedno- lub wieloosobowej komórki BHP.

Natomiast zatrudnienie nieprzekraczające 100 pracowników nie daje podstaw do tworzenia zakładowych, zinstytucjonalizowanych struktur BHP w postaci wyodrębnionych komórek organizacyjnych. W takim przypadku zadania służby BHP mogą być wykonywane w jeden z następujących sposobów:

• przez pracodawcę,
• przez pracownika zatrudnionego przy innej pracy,
• przez specjalistę spoza zakładu pracy, w przypadku braku kompetentnych pracowników. 

Pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby BHP może sam realizować zadania tej służby, jeżeli:

• zatrudnia do 10 pracowników, lub
• zatrudnia do 50 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Pracodawca ma obowiązek utworzyć służbę BHP, gdy zatrudnia powyżej 100 pracowników. W przypadku mniejszego zatrudnienia zadania służby BHP mogą wykonywać pracodawca, wyznaczony pracownik lub specjalista spoza zakładu pracy.

Gdy pracodawca z różnych względów nie jest w stanie wykonywać zadań służby BHP lub gdy zatrudnia więcej niż 50 pracowników – ale nie więcej niż 100, wówczas ma do wyboru dwa rozwiązania.

Pierwszym z nich jest powierzenie zadań służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Chodzi oczywiście o pracownika w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy, czyli osobę zatrudnioną u danego pracodawcy, która będzie wykonywać zadania służby BHP obok swoich podstawowych obowiązków.

W praktyce jednak nie zawsze wśród zatrudnionych osób znajduje się pracownik, który jednocześnie:

• wykonuje obowiązki wynikające z zawartej umowy o pracę,
• spełnia wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby BHP.

Jeżeli takiej osoby nie ma, a pracodawca z różnych względów nie może sam wykonywać zadań służby BHP, wówczas ostatecznym rozwiązaniem jest powierzenie tych zadań specjaliście spoza zakładu pracy.

Pracodawca, który ma obowiązek utworzenia służby BHP, czyli zatrudnia powyżej 100 pracowników, nie może stosować opisanych wcześniej rozwiązań alternatywnych.

Z przepisów rozporządzenia w sprawie służby BHP wynika, że liczbę pracowników tej służby ustala pracodawca, biorąc pod uwagę:

• stan zatrudnienia,
• występujące w zakładzie warunki pracy,
• związane z nimi zagrożenia zawodowe,
• uciążliwości pracy.

Natomiast pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej jednego pracownika służby BHP na każdych 600 pracowników.

Problematyka bezpieczeństwa i higieny pracy podlega kontroli inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Inspektorzy mają również prawo kontrolować funkcjonowanie zakładowych struktur BHP.

Mimo że nie wynika to wprost z przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, Kodeks pracy przewiduje szczególną formę środka prawnego, jaką jest nakaz utworzenia służby BHP albo zwiększenia liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi.

Nakaz utworzenia służby BHP tam, gdzie jest ona wymagana, nie budzi wątpliwości. W ramach uznaniowości inspektor pracy może również zwiększyć liczebność pracowników służby BHP.

W kontekście uprawnień kontrolnych pojawia się więc pytanie, czy inspektor pracy może zmienić wymiar czasu pracy pracownika służby BHP, zamiast nakazać zatrudnienie dodatkowej osoby.

Analizując obowiązujące przepisy, należy odpowiedzieć na pytanie, czy inspektor pracy może zmienić wymiar czasu pracy pracownika służby BHP. Odnosząc się do powyższego dylematu, należy zauważyć, że przepisy nie przewidują takiej możliwości.

Gdyby jednak inspektor pracy – zamiast nakazać zatrudnienie dodatkowego pracownika – zdecydował się na zwiększenie wymiaru czasu pracy pracownika służby BHP już zatrudnionego w zakładzie pracy, rozwiązanie to może być korzystne z punktu widzenia pracodawcy. Nie ma wówczas potrzeby tworzenia nowego etatu ani realizowania wszystkich formalności związanych z zatrudnieniem kolejnej osoby.

Tym samym, jeżeli inspektor pracy z jakichś względów wyda nakaz zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika służby BHP, bezpieczniejszym rozwiązaniem dla pracodawcy może być nieodwoływanie się od takiego nakazu.

Istnieje bowiem duże prawdopodobieństwo, że nakaz zostanie wprawdzie uchylony, jednak organ odwoławczy wyda decyzję dotyczącą zwiększenia zatrudnienia w służbie BHP poprzez zatrudnienie dodatkowego pracownika.

Przepisy nie przewidują wprost możliwości wydania przez inspektora pracy nakazu zmiany wymiaru czasu pracy pracownika służby BHP. Inspektor pracy może natomiast nakazać utworzenie służby BHP lub zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli uzasadniają to zagrożenia zawodowe.

Z punktu widzenia praktyki funkcjonowania zakładów pracy kluczowe znaczenie ma to, że inspektor pracy może ingerować w organizację służby BHP, jeżeli uzna, że obecne rozwiązania nie zapewniają właściwego poziomu bezpieczeństwa pracy.

W praktyce oznacza to, że pracodawca powinien zwracać szczególną uwagę na:

• właściwą liczbę pracowników służby BHP,
• realną możliwość wykonywania przez nich zadań kontrolnych i doradczych,
• dostosowanie organizacji służby BHP do rzeczywistych zagrożeń zawodowych w zakładzie pracy.

Choć przepisy nie przewidują wprost możliwości nakazania zmiany wymiaru czasu pracy pracownika służby BHP, to wydanie takiego nakazu może być dla pracodawcy rozwiązaniem organizacyjnie prostszym niż konieczność zatrudnienia dodatkowego pracownika.

Tak. Inspektor pracy może wydać nakaz utworzenia służby BHP, jeżeli jest to wymagane przepisami lub uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi.

Obowiązek utworzenia służby BHP powstaje w przypadku pracodawców zatrudniających powyżej 100 pracowników.

Tak. Inspektor pracy może nakazać zwiększenie liczby pracowników służby BHP, jeśli uzna, że jest to konieczne dla zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa pracy.

Wersja audio została wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.