Poleć znajomemu

Bezpieczna organizacja pracy na każdej zmianie to obowiązek pracodawcy

Funkcjonowanie pracodawcy w trybie jednozmianowym nie stwarza szczególnych problemów związanych zapewnieniem pracownikom bezpiecznych warunków pracy. Problem może pojawić się w przypadku pracodawców gdzie proces pracy podzielony jest na zmiany. Niezależnie od przyjętej organizacji pracy pracownicy muszą mieć zapewnione właściwe warunki bezpieczeństwa, a zatem sprawnie funkcjonujący system udzielania pierwszej pomocy – zarówno w ciągu dnia, jak i podczas pracy w porze nocnej. Jak o to zadbać i jak to zorganizować?

Zatrudnianie pracobiorców niezależnie od podstawy prawnej nakłada na podmiot zatrudniający szereg obowiązków związanych z zapewnieniem bezpiecznych warunków pracy. Najbardziej przejrzyście są one ukształtowane w ramach relacji pracodawca – pracownicy, w ramach ogólnej zasady, zgodnie z którą pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Przepisy nakładające na pracodawcę szereg obowiązków z zakresu technicznego bezpieczeństwa pracy obowiązują wszystkich pracodawców, niezależnie od:

  • liczby zatrudnionych pracowników,
  • formy organizacyjno-prawnej w jakiej działalność jest prowadzona,
  • sposobu zorganizowania dzielności w kontekście czasu pracy funkcjonowania zakładu.

Bezpieczeństwo pracy to nie tylko wydanie środków ochrony indywidualnej pracownikom przeszkolonym i zweryfikowanym pod względem zdrowotnym w ramach profilaktycznych badań lekarskich. Rolą, a właściwie obowiązkiem każdego pracodawcy jest zapewnienie środków niezbędnych do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, jak również wyznaczenie pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników.

Ważne

Powyższe działania powinny być dostosowane do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu pracy oraz rodzaju i poziomu występujących zagrożeń.

Uwzględniając powyższe zasady, obowiązkiem pracodawcy jest takie dostosowanie funkcjonującego systemu udzielania pierwszej pomocy oraz w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, aby jego sprawność korespondowała z wspomnianym zakresem działalności, liczby pracowników, rodzajem prac oraz poziomem występujących zagrożeń.

Problemy organizacyjne w zakresie zapewnienia właściwych bezpiecznych warunków pracy w kontekście powyższych wymagań mogą występować w przypadku pracy zmianowej. Zarówno tam gdzie na każdej zmianie realizowane procesy pracy są identyczne – wykonywane w takiej samej obsadzie stanowisk pracy, przy użyciu tych samych szeroko rozumianych narzędzi pracy, w takim samym środowisku pracy – jak również w przypadkach gdy każda zmiana odznacza się nieco innymi warunkami pracy.

Kiedy zakład może odwiedzić inspektor PIP?

Przy zmianowej organizacji pracy część pracodawców podchodzi do problemu bezpieczeństwa w sposób szczególny w stosunku do zmiany funkcjonującej w typowych dla zakładów pracy godzinach pracy - od 7:00 do 15:00 (8:00 – 16:00). Z czego wynika taka „troska” o bezpieczeństwo pracowników zatrudnionych w tych godzinach? Jest to bowiem pora, w której z największym prawdopodobieństwem w zakładzie pracy może pojawić się inspektor Państwowej Inspekcji Pracy.

Wprawdzie inspektorzy pracy mają możliwość przeprowadzania kontroli o każdej porze dnia i nocy, to kontrola nocnej zmiany – w ramach wizytacji zakładu pracy – nie jest zjawiskiem częstym w działalności kontrolno-nadzorczej PIP. Jeżeli inspektor pracy musi, z całą pewnością przyjdzie na kontrolę w godzinach dla niego dogodnych – co najczęściej wyklucza wizytę w zakładzie w porze nocnej (choć może się to zdarzyć w szczególnych przypadkach).

Co może grozić pracodawcy za niedopełnienie obowiązku zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa wszystkim zatrudnionym?

Uwzględniając powyższe, część pracodawców może stać na stanowisku, iż sposób zorganizowania pracy na zmianach, których godziny pracy nie korespondują z godzinami wykonywania przez inspektorów pracy działań kontrolnych, może wykazywać większe odstępstwa w zakresie bhp.

Powyższy pogląd – poniekąd logiczny – jest nie do pogodzenia z obowiązkiem zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa wszystkim zatrudnionym, niezależnie od tego w jakich porach świadczą pracę. W przeciwnym razie pracodawca w pierwszej kolejności naraża się na zarzut nierównego traktowania w zakresie zapewnienia bezpiecznych warunków pracy – pracownikom wykonującym taką samą pracę w tych samych warunkach pracy. Należy ponadto pamiętać, że wypadek przy pracy może mieć miejsce nie tylko na pierwszej „reprezentatywnej dla inspektorów pracy” zmianie, ale szczególnie podczas wykonywania pracy w porze nocnej, która to pora nie jest naturalnym okresem doby, w którym człowiek optymalnie funkcjonuje w pracy.

Jak zapewnić właściwy poziom bezpieczeństwa wszystkim zatrudnionym?

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że rolą pracodawcy w ramach zmianowej organizacji pracy jest zapewnienie analogicznego poziomu bezpieczeństwa na każdej zmianie. Nie jest zatem dopuszczalna sytuacja, w ramach której przykładowo pracownik wyznaczony do udzielania pierwszej pomocy jest pracownikiem świadczącym pracę tylko w obrębie jednej zmiany. Nie oznacza to oczywiście, że osoba taka powinna być w pracy 24 godziny. Pracownika wyznaczonego do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach oraz pracownika do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników obowiązuje taki sam system czasu pracy jak pozostałych pracowników – w tym prawo do odpoczynków.

Ważne

W konsekwencji, obowiązkiem pracodawcy jest zatrudnienie pracowników wyznaczonych na każdej zmianie – w tym realizowanej w porze nocnej.

Pamiętajmy, że problematyka sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy, oraz zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników jest zawsze kontrolowana w przypadku rutynowych działań inspektorów pracy, a  w szczególności w sytuacji gdy zdarzył się wypadek ciężki śmiertelny lub zbiorowy. W takich przypadkach obowiązkiem pracodawcy będzie wykazanie, przed prokuratorem i inspektorem pracy, iż wywiązał się ze swoich obowiązków w zakresie zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa podczas wykonywania pracy na zmianie, podczas której doszło do wypadku.

Autor: 

Sebastian Kryczka

prawnik, ekspert prawa pracy oraz kontroli jego przestrzegania