Zmiany w medycynie pracy od 2025 r.: Dodatkowe profilaktyczne badania lekarskie pracowników.

Osoby ubiegające się o zatrudnienie muszą wykazać się nie tylko kwalifikacjami merytorycznymi. Konieczne jest także potwierdzenie odpowiedniego stanu zdrowia do wykonywania określonego zadania, zatem niezbędne są badania pracowników. Z przepisów wynika jednoznacznie, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarza medycyny pracy stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.

Tak więc, na wstępne badania profilaktyczne kieruje się nie pracownika, tylko osobę ubiegającą się o zatrudnienie. Jeżeli badania wypadną niepomyślnie i skończą się orzeczeniem lekarza medycyny pracy stwierdzającym przeciwwskazania do pracy — trudno mówić o zatrudnieniu osoby, która danej pracy wykonywać nie będzie mogła.

Kodeks pracy nie wyczerpuje zakresu regulacji dotyczącej profilaktycznych badań lekarskich pracowników. Kwestie szczegółowe uregulowane są w przepisach wykonawczych. Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Przywołane rozporządzenie określa zakres:

• wstępnych,

• okresowych,

• kontrolnych

badań lekarskich pracowników. Wskazuje równie częstotliwość wykonywania badania okresowych w ramach medycyny pracy.

Zakres i częstotliwość badań lekarskich pracowników określają wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników. Lekarz medycyny pracy przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w zależności od wskazań. W szczególności mogą to być badania:

• otolaryngologiczne,

• neurologiczne,

• okulistyczne,

• dermatologiczne,

• alergologiczne lub

• psychologiczne,

oraz badania dodatkowe. Może także wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż ten określony we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.

Całkiem prawdopodobne, że rok 2025 przyniesie zmiany, jeżeli chodzi o zakres profilaktycznych badań lekarskich pracowników. Zgodnie z zapowiedzią Ministerstwa Zdrowia ma to mieć związek ze zmianami w programie "Profilaktyka 40 plus", do którego dołączone zostaną dodatkowe badania z zakresu medycyny pracy. Celem tych zmian jest wcześniejsze wykrywanie potencjalnych zagrożeń dla zdrowia i zwiększenie ogólnej opieki medycznej nad zatrudnionymi.

Nowe przepisy mają wprowadzić obowiązek wykonania w ramach badania medycyny pracy:

• lipidogramu (umożliwia ocenę ryzyka rozwoju chorób układu krążenia);

• badania poziomu glukozy we krwi (kluczowe badanie w diagnostyce cukrzycy);

• wskaźnika masy ciała (BMI — pozwala na identyfikację osób z nadwagą lub otyłością).

Ponadto pracownicy będą mieli możliwość wykonania pakietu badań dodatkowych, takich jak: mammografia, cytologia, PSA (badanie w kierunku raka prostaty), zdjęcie RTG płuc czy badania w kierunku raka jelita grubego.

Warto też zauważyć i przypomnieć, że od lutego 2023 r. obowiązują przepisy, które pozwalają na skierowanie pracownika przez lekarza medycyny pracy do udziału w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej.

Przyjęto założenie, że koszty dodatkowych badań nie będą dodatkowym obciążeniem finansowym dla pracodawców. Będzie to możliwe w sytuacji, gdy placówka medyczna, w której badania będą wykonywane, przystąpi do programu „Profilaktyka 40 plus”. Wtedy ich koszt pokryje budżet państwa.

Należy przyjąć, że o zakresie badań, podobnie jak obecnie, nie będą decydowali pracodawcy. Jednak do ich obowiązków nadal będzie należało oczywiście posiadanie aktualnej umowy z podstawową jednostką służby medycyny pracy, jak również wystawianie skierowań na badania profilaktyczne pracowników.

Podobnie jak w latach ubiegłych, profilaktyczne badania lekarskie pracowników będą w dalszym ciągu znajdowały się pod kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy nie będą jednak weryfikowali, co do zasady, zakresu tych badań w kontekście przyszłych przepisów. Będą natomiast weryfikowali to, czy pracodawcy prawidłowo wystawili skierowania na badania profilaktyczne pracowników zgodnie z aktualnym drukiem. Sprawdzą też, czy pracownicy posiadają aktualne badania lekarskie medycyny pracy. Inaczej mówiąc, czy dopuszczenie ich do pracy było poprzedzone terminową realizacją badań profilaktycznych.

W sytuacji stwierdzenia braku zapewnienia takich badań medycyny pracy kwestią otwartą jest wydanie nakazu odsuwającego pracownika od wykonywanej pracy. Taki nakaz byłby obarczony rygorem natychmiastowej wykonalności. Bez wątpienia jednak inspektor wyda wówczas nakaz terminowy, w zakresie zapewnienia wymaganego profilaktycznego badania lekarskiego pracownika. Istnieje również realna perspektywa otrzymania mandatu karnego, ponieważ dopuszczenie pracownika bez badań medycyny pracy i ważnego orzeczenia lekarskiego może być uznane za wykroczenie.

Zmiany legislacyjne rozszerzające profilaktyczne badania lekarskie pracowników są na zaawansowanym etapie i mają zacząć obowiązywać od początku 2025 roku.