Światowy Dzień Wiatru: bezpieczeństwo pracy przy turbinach wiatrowych. Tych zagrożeń nie wolno lekceważyć!

Praca przy turbinach wiatrowych należy do najbardziej wymagających środowisk pracy we współczesnej energetyce. Łączy wiele czynników ryzyka, takich jak:

• praca na wysokości,
• kontakt z energią elektryczną,
• obecność ruchomych elementów mechanicznych,
• zmienne warunki pogodowe,
• ograniczona przestrzeń robocza.

Dodatkowym wyzwaniem jest konieczność wykonywania wielu zadań w tzw. „oknach pogodowych”, czyli krótkich okresach sprzyjających warunków atmosferycznych umożliwiających bezpieczne prowadzenie prac serwisowych.

Dane branżowe pokazują, że najczęściej występujące zagrożenia nie zawsze prowadzą do najpoważniejszych skutków. Według organizacji G+ Global Offshore Wind Health and Safety Organisation, monitorującej bezpieczeństwo pracy w morskiej energetyce wiatrowej, najwięcej urazów wiąże się z ręcznym przenoszeniem i przemieszczaniem ciężkich przedmiotów. Z kolei zdarzenia związane z pracą na wysokości oraz spadającymi przedmiotami występują rzadziej, ale znacznie częściej prowadzą do ciężkich obrażeń lub śmierci.

W Polsce dostęp do szczegółowych danych dotyczących wypadków podczas eksploatacji i serwisowania turbin wiatrowych jest ograniczony. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy EU-OSHA od lat wskazuje na niedobór porównywalnych danych dla sektora energetyki wiatrowej. Dlatego analizując trendy bezpieczeństwa, warto korzystać również z raportów międzynarodowych oraz oficjalnych analiz wypadków publikowanych przez instytucje zajmujące się bezpieczeństwem pracy.

Wraz z rozwojem energetyki wiatrowej rośnie liczba osób zaangażowanych w budowę i serwis turbin. Tym samym zwiększa się liczba potencjalnych zagrożeń. Amerykańskie prognozy wskazują, że zawód technika turbin wiatrowych będzie należał do najszybciej rozwijających się profesji w najbliższych latach.

Oznacza to rosnącą potrzebę utrzymywania wysokich standardów:

• szkoleniowych,
• organizacyjnych,
• technicznych,
• ratowniczych.

Turbina wiatrowa jest w praktyce niewielkim, wielopoziomowym miejscem pracy. W ciągu jednego dnia technik może wykonywać transport sprzętu, pracować na wysokości, prowadzić czynności serwisowe przy instalacjach elektrycznych oraz obsługiwać elementy mechaniczne znajdujące się w gondoli lub przy łopatach wirnika.

Każde z tych zadań wiąże się z innymi zagrożeniami i wymaga stosowania odpowiednich procedur bezpieczeństwa.

Istotne znaczenie mają również wymagania prawne. W Polsce serwisowanie większych turbin wiatrowych powinno być prowadzone zgodnie z dokumentacją techniczną przez certyfikowane podmioty. Personel musi posiadać odpowiednie kwalifikacje, w szczególności do pracy na wysokości oraz przy urządzeniach i instalacjach energetycznych.

Najważniejsze zagrożenia przy pracy na turbinach wiatrowych to praca na wysokości, ryzyko porażenia prądem, kontakt z ruchomymi elementami, spadające przedmioty, ograniczona przestrzeń, zmienne warunki pogodowe oraz przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego.

Zagrożenia występujące podczas pracy na turbinach wiatrowych rzadko pojawiają się pojedynczo. Najczęściej nakładają się na siebie. Praca na wysokości może jednocześnie wiązać się z ryzykiem porażenia prądem, ograniczoną możliwością ewakuacji oraz pogarszającymi się warunkami pogodowymi.

To właśnie współwystępowanie wielu czynników sprawia, że bezpieczeństwo w energetyce wiatrowej wymaga szczególnej uwagi.

Źródło: Opracowanie własne.

W praktyce największą liczbę urazów powodują przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego związane z ręcznym przenoszeniem sprzętu i materiałów. Najpoważniejsze skutki mają jednak zdarzenia związane z pracą na wysokości, spadającymi przedmiotami oraz porażeniem prądem elektrycznym.

Szczególnym wyzwaniem pozostają także warunki pogodowe. Mogą one szybko zmienić poziom ryzyka i wymusić przerwanie prac serwisowych.

Skuteczne zarządzanie bezpieczeństwem wymaga więc nie tylko kontroli pojedynczych zagrożeń. Konieczne jest przede wszystkim uwzględnianie ich wzajemnego oddziaływania podczas planowania i wykonywania prac.

Bezpieczeństwo pracy przy turbinach wiatrowych zaczyna się jeszcze przed wejściem do wieży. Kluczowe znaczenie ma właściwe przygotowanie zadania, w tym:

• określenie zakresu prac,
• identyfikacja źródeł energii wymagających odizolowania,
• ocena warunków pogodowych,
• przygotowanie procedury ewakuacji i ratownictwa.

Doświadczenia branży pokazują, że wiele wypadków wynika nie z pojedynczego błędu technicznego, lecz z niedostatecznego planowania albo pominięcia jednego z elementów przygotowania pracy.

Po pierwsze, praca na wysokości. Wymaga ona nie tylko stosowania sprzętu chroniącego przed upadkiem, ale również zapewnienia możliwości szybkiego i bezpiecznego ratowania poszkodowanego.

Po drugie, kontrola energii niebezpiecznej. Przed rozpoczęciem prac konieczne jest skuteczne odłączenie i zabezpieczenie źródeł energii elektrycznej, mechanicznej i hydraulicznej.

Po trzecie, gotowość ratownicza. Jest ona szczególnie istotna w przypadku pracy w miejscach oddalonych od służb ratunkowych.

Po czwarte, warunki pogodowe. Mogą one w krótkim czasie zmienić poziom ryzyka i wymusić przerwanie prac.

Istotną rolę odgrywa również bezpieczeństwo prac elektrycznych. Analizy wypadków pokazują, że błędna ocena stanu instalacji lub założenie, że urządzenie jest pozbawione napięcia, może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji.

Dlatego odpowiednie kwalifikacje personelu oraz rygorystyczne przestrzeganie procedur należą do podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji turbin.

Nie można pomijać zagrożeń ergonomicznych. To właśnie przeciążenia związane z ręcznym transportem narzędzi, części i wyposażenia należą do najczęstszych przyczyn urazów w branży.

W wielu przypadkach poprawę bezpieczeństwa przynosi nie zwiększanie wysiłku pracowników, lecz lepsza organizacja pracy i wykorzystanie prostych rozwiązań technicznych ułatwiających transport oraz obsługę sprzętu.

W praktyce oznacza to, że BHP przy turbinach wiatrowych powinno obejmować nie tylko procedury dotyczące pracy na wysokości czy instalacji elektrycznych. Równie ważne są rozwiązania ograniczające przeciążenia, zmęczenie oraz pracę w wymuszonych pozycjach.

Pracę przy turbinie wiatrowej należy przerwać, gdy warunki pogodowe, stan techniczny urządzeń, brak wymaganych zabezpieczeń lub inne okoliczności powodują wzrost ryzyka i uniemożliwiają bezpieczne wykonanie zadania.

Najważniejsza lekcja płynąca z analiz wypadków jest szersza. W energetyce wiatrowej bezpieczeństwo nie zależy od jednego środka ochrony ani jednej procedury.

O jego poziomie decyduje skuteczność całego systemu:

• od planowania prac,
• przez kompetencje personelu,
• po kulturę organizacyjną.

Szczególne znaczenie ma kultura bezpieczeństwa, w której każdy pracownik ma prawo przerwać zadanie, jeśli uzna je za niebezpieczne.

Najczęstsze zagrożenia dotyczą przeciążeń układu mięśniowo-szkieletowego związanych z ręcznym przenoszeniem sprzętu i materiałów. Poważne skutki mogą powodować także upadki z wysokości, spadające przedmioty oraz porażenie prądem.

Praca na turbinie wiatrowej łączy wiele czynników ryzyka jednocześnie. Technik może w tym samym czasie pracować na wysokości, w ograniczonej przestrzeni, przy instalacjach elektrycznych i w zmiennych warunkach pogodowych.

Przed rozpoczęciem pracy trzeba określić zakres zadania, ocenić warunki pogodowe, zidentyfikować źródła energii wymagające odizolowania oraz przygotować procedurę ewakuacji i ratownictwa.

Nie wystarczy jeden środek ochrony, pojedyncza procedura ani samo doświadczenie personelu. Kluczowe znaczenie mają właściwe planowanie, kwalifikacje pracowników, kontrola energii niebezpiecznej, gotowość ratownicza, ergonomia oraz monitorowanie warunków pogodowych.

Z okazji Światowego Dnia Wiatru warto przypomnieć, że rozwój energetyki wiatrowej powinien iść w parze z wysokimi standardami BHP. Sprawdź, czy procedury stosowane w Twojej organizacji uwzględniają wszystkie najważniejsze zagrożenia przy pracy na turbinach wiatrowych.