Poleć znajomemu

Teoretyczne powstrzymanie się od pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej

Pracownicy wykonujący prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej mają prawo powstrzymać się od wykonywania obowiązków gdy ich szeroko rozumiany stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. Problem w tym, że za czas powstrzymania się od pracy pracownicy ci nie zachowują prawa do wynagrodzenia – to skutecznie może powstrzymywać zatrudnionych od stosowania kodeksowego uprawnienia.

Mimo działań pracodawcy zmierzających do zapewnienia właściwych warunków w obrębie technicznego bezpieczeństwa pracy nie zawsze wykonywanie bezpiecznej pracy jest możliwe. Warunki wykonywania pracy z bezpiecznych na niebezpieczne mogą zmienić się w ułamku sekundy – w sytuacjach podyktowanych siłą wyższą. W sytuacji gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

Ważne

Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w powyższej sytuacji pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Powyższe uprawnienie w zakresie powstrzymania się od pracy dotyczy nie tylko pracownika na stanowisku robotniczym, ale każdego pracownika niezależnie od tego jaką pracę wykonuje.

Praca wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej – czyli jaka

Przepisy Kodeksu pracy przewidują jeszcze jeden przypadek możliwości powstrzymania się od wykonywania obowiązków, dotyczy on wyłącznie pracowników wykonując prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej. Zgodnie z kodeksową zasadą, pracownik ma prawo, po uprzednim zawiadomieniu przełożonego, powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej w przypadku, gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób.

Ważne

Wykaz prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej zawarty jest w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej.

Do prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej zaliczają się m.in. prace:

  • przy obsłudze żurawi wieżowych i samojezdnych,

  • kierowców autobusów czy trolejbusów,

  • związane z oczyszczaniem terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych.

Polecamy także:

Stan psychofizyczny nie zapewniający bezpiecznego wykonywania pracy – czyli jaki

Czym jest stan psychofizyczny nie zapewniający bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób – tego przepisy oczywiście nie definiują (pozostawiają to uznaniu samego pracownika).

Niewłaściwy stan psychofizyczny może wiązać się z silnym napięciem nerwowym, złym samopoczuciem fizycznym lub psychicznym czy przemęczeniem.

Przyjmuje się, że taki stan nie jest tożsamy z brakiem dyspozycji do pracy co może skutkować otrzymaniem przez pracownika zwolnienia lekarskiego.

Mimo tego, że w typowych sytuacjach niewłaściwy stan psychiczny nie jest okolicznością wykluczającą gotowość do świadczenia pracy – w przypadku pracowników wykonujących prace wymagające szczególnej sprawności w tym zakresie, naruszenie swoistej równowagi stanu psychicznego może być okolicznością wyłączającą zdolność do bezpiecznego wykonywania obowiązków.

Niekorzystne rozwiązania przepisów dotyczące powstrzymania się od pracy

Kodeksowa regulacja dotycząca możliwości powstrzymania się od pracy przez pracowników wykonujących prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej jest niestety daleka od ideału i może skutecznie powstrzymywać zainteresowanych od korzystania z omawianego przywileju.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pracownik powstrzymujący się od pracy w związku ze złym stanem psychofizycznym nie ma zapewnionej bezpośredniej, wynikającej z przepisów, ochrony przed niekorzystnymi konsekwencjami z powodu skorzystania ze swojego prawa.

Ważne

Wyłączone zostało prawo pracownika do wynagrodzenia za czas powstrzymania się od pracy w związku z niedyspozycją psychofizyczną.

Nawet jeżeli pracownik znajdował się w stanie w pełni uzasadniającym powstrzymanie się od pracy i skorzysta ze swojego uprawnienia w żadnym razie nie będzie miał prawa do wynagrodzenia za czas powstrzymania się od pracy. Nie pomoże tu nawet skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Przeczytaj także:

Obowiązujący stan prawny powoduje, że pracownik znajdujący się w stanie, w którym pracować nie powinien ma następujące opcje wyboru:

  1. skorzystać z płatnego urlopu na żądanie,

  2. powstrzymać się od pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia

  3. wykonywać obowiązki z narażeniem siebie oraz innych osób.

Domyślać się należy, że trzecie rozwiązanie będzie najczęściej praktykowane.

Wewnętrzne przepisy pracodawcy mogą naprawić sytuację i poprawić bezpieczeństwo

Uwzględniając ułomność obowiązujących przepisów wydaje się, że dobrym rozwiązaniem jest przyjęcie na gruncie przepisów zakładowych rozwiązań prawnych, które zmienią teoretycznie prawo powstrzymania się od pracy, w coś co będzie można w praktyce stosować – oczywiście bez nadużywania przywileju jakim jest powstrzymanie się od pracy.

Przykład
Regulamin pracy mógłby zawierać zasadę, zgodnie z którą pracownicy wykonujący prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej mają prawo, po uprzednim poinformowaniu przełożonego, do powstrzymania się od pracy gdy ich stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas powstrzymania się od pracy, przy jednoczesnym braku wyciągania niekorzystnych konsekwencji z tytułu zaprzestania pracy.

Czytaj także:

W sytuacji gdyby przepisy zakładowe przewidywały powyższe rozwiązanie a pracodawca powstrzymał by się z wypłatą wynagrodzenia za pracę w związku z powstrzymaniem się od pracy, wówczas pracownik miałby jak najbardziej możliwość złożenia skargi do PIP, a inspektor pełne prawo do wydania nakazu płacowego wypłacenia zaległego wynagrodzenia.

Autor: 

Sebastian Kryczka

prawnik, ekspert prawa pracy oraz kontroli jego przestrzegania

Sebastian Kryczka

Autor: Sebastian Kryczka

Absolwent Wydziału Prawa Administracji i Ekonomii (Zakład Prawa Pracy) Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2002 r. zawodowo zajmuje się problematyką prawa pracy, jak również w zagadnieniami związanymi z działalnością kontrolno-nadzorczą sprawowaną przez Państwową Inspekcję Pracy. Były pracownik merytoryczny Państwowej Inspekcji Pracy, jak również współpracownik Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Ekspert współpracujący z największymi i najbardziej opiniotwórczymi podmiotami w kraju, zajmującymi się problematyką prawa pracy. Autor komentarza do kodeksu pracy, ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, kilkunastu rozporządzeń wykonawczych do kodeksu pracy, jak również kilkuset publikacji poświęconych problematyce prawa pracy oraz bhp. Jako były pracownik PIP posiada bogate doświadczenie w zakresie między innymi poradnictwa, w ramach którego ocenia wątpliwości prawne przez pryzmat zarówno szeroko rozumianego prawa pracy ale i kompetencji kontrolno-nadzorczych inspektorów pracy.