Obowiązki osoby kierującej pracownikami w zakresie BHP – interpretacja art. 212 Kodeksu pracy

Osoba kierująca pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy ma szereg obowiązków w zakresie BHP, które muszą być realizowane niezależnie od formy zatrudnienia podwładnych. Zgodnie z art. 212 kp osoby te są zobowiązane m.in. do:

- organizowania stanowisk pracy zgodnie z przepisami i zasadami BHP,

- zapewnienia sprawnych środków ochrony indywidualnej i zbiorowej, a także dbanie o ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,

- planowania, organizowania prac z uwzględnieniem zabezpieczenia przed wypadkami i chorobami zawodowymi,

- dbania o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego,

- nadzorowania przestrzegania zasad BHP przez pracowników,

- zapewnienia wykonania zaleceń lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną.

W praktyce zakładów pracy coraz częściej obok pracowników zatrudnionych na umowę o pracę funkcjonują osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych – zleceń czy umów o dzieło. Powstaje zatem pytanie, czy obowiązki osoby kierującej pracownikami w zakresie BHP obejmują także zleceniobiorców i inne osoby zatrudnione w elastycznych formach?

Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy również osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, o ile wykonują ją w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Z tego przepisu wynika obowiązek ochrony nie tylko wobec pracowników etatowych, ale także wobec osób współpracujących na innych podstawach.

Podobnie, osoba kierująca – choć formalnie nie sprawuje "kierownictwa" nad zleceniobiorcą – wciąż powinna zadbać o organizację bezpiecznego środowiska pracy dla takiej osoby. Obowiązki te wynikają wprost z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa każdemu, kto przebywa i pracuje na terenie zakładu pracy.

Nieprzestrzeganie przez osobę kierującą obowiązków w zakresie BHP może mieć poważne skutki prawne i finansowe – zarówno dla niej samej, jak i dla pracodawcy. Kodeks pracy (art. 283 § 1 i 2) przewiduje, że każdy, kto narusza przepisy lub zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny w wysokości od 1 000 zł do 30 000 zł.

W przypadku osoby kierującej pracownikami odpowiedzialność może dotyczyć m.in. zaniedbania obowiązku organizacji bezpiecznego stanowiska pracy, niedopilnowania stosowania środków ochrony indywidualnej czy też braku reakcji na niewłaściwe warunki pracy. Inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy mają uprawnienia do kontroli nie tylko pracodawcy, ale i osób zarządzających zespołami – również pod kątem relacji wobec osób zatrudnionych na umowy cywilnoprawne.

Zaniedbania w obszarze BHP mogą skutkować także odpowiedzialnością cywilną – np. gdy wskutek wypadku zleceniobiorca dozna uszczerbku na zdrowiu, a okaże się, że osoba kierująca zignorowała obowiązki organizacyjne.