Nowe rozwiązania techniczne w kontrolach PIP – innowacje w nadzorze nad warunkami pracy

Postulaty dotyczące unowocześnienia kontroli Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) pojawiają się od lat, szczególnie w kontekście zwiększenia efektywności inspektorów. Dotychczasowe procedury, oparte głównie na wizytach w siedzibach firm, mogą zostać uzupełnione nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi, które przyspieszą proces inspekcji i zwiększą jego transparentność.

Jednym z kluczowych kierunków zmian jest możliwość przeprowadzania kontroli PIP w trybie zdalnym. Jednak nie tylko na takich zasadach, jak były one przeprowadzane w czasie epidemii Covid-19, ale z większym udziałem środków technicznych. Oznaczałoby to wykorzystanie technologii do transmisji obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym między inspektorem a kontrolowanym podmiotem. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na szybsze przeprowadzanie oględzin oraz eliminację sytuacji, w których przedsiębiorstwa mogłyby wcześniej usunąć nieprawidłowości, zanim inspektor przybędzie na miejsce.

Państwowa Inspekcja Pracy jest organem nadzorującym przestrzeganie przepisów prawa pracy, w szczególności zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). Podstawy prawne działania PIP reguluje ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, która określa m.in. procedury kontrolne.

Kontrole PIP są obecnie dwufazowe:

1. Zbieranie informacji – inspektor analizuje dokumenty i przeprowadza oględziny w siedzibie firmy lub miejscu pracy.
2. Dokumentowanie ustaleń – sporządzanie raportów i podejmowanie działań w przypadku wykrycia naruszeń.

Zasadniczo kontrola PIP odbywa się na miejscu – w siedzibie pracodawcy, w miejscach pracy pracowników lub w archiwach dokumentów kadrowych i finansowych. Istnieje możliwość rejestrowania przebiegu kontroli przy użyciu kamer i mikrofonów, ale wymaga to osobistej obecności inspektora w firmie. Powyższe zasady wyłączają możliwość przeprowadzania kontroli, w tym poszczególnych czynności kontrolnych, przykładowo z miejsca zamieszkania inspektora PIP.

Taki model działania ma jednak swoje ograniczenia, szczególnie w przypadkach, gdy dostęp do zakładu pracy jest utrudniony ze względów sanitarnych lub logistycznych. Właśnie dlatego pojawia się propozycja rozszerzenia narzędzi inspektorskich o możliwość zdalnego przeprowadzania oględzin, co znacząco wpłynęłoby na efektywność i szybkość procesu kontrolnego.

Nowe rozwiązania techniczne w kontrolach PIP mogą polegać na:

• zdalnym przeprowadzaniu oględzin za pomocą kamer przemysłowych, smartfonów lub dronów,
• dwukierunkowej transmisji obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym,
• zdalnym żądaniu okazania dokumentacji i monitorowania jej na bieżąco przez inspektora.

Dzięki temu inspektor PIP nie musiałby być fizycznie obecny w zakładzie, a mimo to mógłby dokonać rzetelnej oceny warunków pracy, eliminując sytuacje, w których kontrolowany miałby czas na ukrycie nieprawidłowości przed inspekcją. Warunek transmisji obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym wykluczałby sytuacje, kiedy to inspektor przykładowo otrzymałby film z oględzin – przed rejestracją którego wszelkie nieprawidłowości zostałyby usunięte.

Wciąż jednak otwarte pozostaje pytanie, w jakich przypadkach taka forma kontroli byłaby uzasadniona. Czy dotyczyłaby wyłącznie zakładów o ograniczonym dostępie (np. ze względów sanitarnych), czy mogłaby być stosowana szerzej? Na ten moment nie ma jeszcze jednoznacznych regulacji w tym zakresie, ale wydaje się, że zdalne inspekcje staną się wyjątkiem, a nie regułą.

Choć nowoczesne technologie mogą usprawnić kontrole, to nie w każdej sytuacji będą one wystarczające. Wypadki przy pracy, ciężkie naruszenia BHP czy kontrole po zgłoszeniu poważnych uchybień nadal będą wymagały osobistej obecności inspektora.

Trudno wyobrazić sobie sytuację, w której kontrola po wypadku śmiertelnym odbywałaby się wyłącznie za pomocą transmisji wideo – analiza miejsca zdarzenia, oględziny maszyn czy rozmowy ze świadkami wymagają bezpośredniej obecności kontrolera.

Nie ulega jednak wątpliwości, że technologie cyfrowe staną się ważnym narzędziem w przyszłych kontrolach PIP, przyspieszając procedury i zwiększając ich efektywność.