Upały w pracy. Jak niewielkie rozwiązania mogą poprawić bezpieczeństwo?

Przegrzanie organizmu nie oznacza jedynie dyskomfortu. Wysoka temperatura obniża koncentrację, wydłuża czas reakcji, zwiększa zmęczenie i ryzyko popełnienia błędu, a w konsekwencji może prowadzić do wypadków przy pracy. Najbardziej narażeni są pracownicy budownictwa, magazynów, logistyki, służb komunalnych oraz osoby wykonujące obowiązki na otwartej przestrzeni. Również w halach produkcyjnych, w których zastosowane systemy wentylacji i klimatyzacji nie są w stanie skutecznie odprowadzać nadmiaru ciepła, temperatura może latem osiągać poziom znacząco utrudniający wykonywanie pracy.

Choć o skutkach upałów najczęściej mówi się w kontekście pracowników fizycznych, wysoka temperatura równie niekorzystnie wpływa na osoby wykonujące pracę umysłową. W biurach, centrach logistycznych, laboratoriach czy pomieszczeniach typu open space, gdzie klimatyzacja nie zawsze zapewnia odpowiedni komfort termiczny, przegrzanie organizmu może prowadzić do spadku koncentracji, większej liczby błędów, obniżenia kreatywności i wydłużenia czasu wykonywania zadań. Badania pokazują, że już niewielki wzrost temperatury ponad poziom uznawany za komfortowy może negatywnie wpływać na wydajność pracy poznawczej.

Wysoka temperatura w miejscu pracy to nie tylko kwestia komfortu, ale przede wszystkim bezpieczeństwa. Przepisy, jeszcze w 2026 r. nie określają obecnie maksymalnej temperatury, przy której należy przerwać pracę, nakładają jednak na pracodawcę szereg obowiązków mających ograniczyć skutki stresu cieplnego.

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów, w powiązaniu z art. 232 Kodeksu pracy, pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom nieodpłatnie napoje, jeśli temperatura:

• na otwartej przestrzeni przekracza 25°C,
• w pomieszczeniach pracy przekracza 28°C.

Napoje powinny być dostępne przez całą zmianę roboczą i odpowiadać warunkom wykonywanej pracy oraz potrzebom pracowników.

Do dobrych praktyk BHP należą również:

• planowanie najbardziej wymagających prac na chłodniejsze godziny dnia,
• organizowanie częstszych przerw,
• zapewnienie zacienionych lub klimatyzowanych miejsc odpoczynku,
• ograniczanie ciężkiej pracy fizycznej w godzinach największego nasłonecznienia,
• umożliwienie pracownikom częstszego uzupełniania płynów.

Wyjątek dotyczy szczególnych grup – przykładowo pracownicy młodociani nie powinni pracować w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza 65%. Warto też pamiętać, że sama obecność klimatyzacji nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zapewnienia napojów, jeśli temperatura na stanowisku przekracza 28°C. Celem chłodzenia nie powinno być przy tym gwałtowne obniżenie temperatury – zbyt duża różnica między wnętrzem a otoczeniem bywa dla organizmu równie uciążliwa jak sam upał.

Bezpieczeństwo w czasie upałów zależy nie tylko od organizacji pracy i wyposażenia, lecz także od wiedzy samych pracowników. Pracodawca powinien informować zatrudnionych o ryzyku związanym z wysoką temperaturą i uczyć ich rozpoznawania pierwszych objawów przegrzania – im wcześniej zostaną zauważone, tym mniejsze ryzyko poważnych konsekwencji.

W razie wystąpienia tych objawów takich jak zawroty i bóle głowy, nudności, osłabienie, przyspieszone tętno czy dezorientacja pracownik powinien przerwać pracę, przejść w chłodniejsze miejsce i uzupełnić płyny. Jeśli symptomy się nasilają lub nie ustępują, konieczne może być wezwanie pomocy medycznej.

Reagowanie na objawy to jednak ostateczność. Dlatego coraz więcej pracodawców działa wyprzedzająco i sięga po proste rozwiązania, które na bieżąco obniżają obciążenie cieplne. To zarazem wyraz troski o załogę i inwestycja w bezpieczeństwo oraz efektywność pracy.

Popularną grupę produktów stanowią ręczniki oraz opaski aktywowane wodą np. marki REIS. Ich działanie wykorzystuje zjawisko odparowania – po zwilżeniu materiał stopniowo oddaje ciepło z powierzchni skóry, zapewniając uczucie chłodu przez dłuższy czas. Po utracie efektu wystarczy ponownie zwilżyć materiał, aby przywrócić jego właściwości.

Ręcznik chłodzący COOLING wykonany jest z miękkiej dzianiny poliestrowo-nylonowej, która po zwilżeniu daje natychmiastowy efekt chłodu. Z tej samej dzianiny powstała opaska na nadgarstek COOLACTIVE, pasująca na lewą i prawą rękę – dyskretne rozwiązanie, gdy ręcznik może przeszkadzać. Ręcznik BODYCOOLER to inny rodzaj tkaniny: alkohol poliwinylowy (PVA), ale działa na tej samej zasadzie odparowania. Wszystkie są lekkie, wielokrotnego użytku i nie wymagają żadnych urządzeń – wystarczy woda. Dzięki temu sprawdzają się podczas pracy fizycznej, ale również w czasie treningów czy innych aktywności na świeżym powietrzu.

Coraz częściej spotykanym rozwiązaniem są opaski wykorzystujące materiały zmiennofazowe (PCM). Po wcześniejszym schłodzeniu utrzymują one temperaturę niższą od temperatury ciała przez nawet kilka godzin, nie wymagając ponownego zwilżania.

Przykładem jest opaska na szyję NECKCOOLER marki REIS, wykonana z TPU oraz wkładu PCM. Wkład zastyga po schłodzeniu poniżej 28°C, a następnie – topiąc się powoli pod wpływem ciepła ciała – utrzymuje temperaturę niższą niż skóra przez około 180 minut, bez potrzeby zwilżania. Schłodzić ją można na kilka sposobów: około 20 minut w zamrażalniku, 40 minut w chłodziarce, 45 minut w wodzie z lodem albo 60 minut w pomieszczeniu klimatyzowanym. Ponieważ w okolicy szyi przebiegają duże naczynia krwionośne, delikatne schładzanie tej części ciała poprawia subiektywne odczuwanie temperatury i zwiększa komfort pracy.

Choć tego typu akcesoria nie zastąpią odpowiedniej organizacji pracy ani obowiązków wynikających z przepisów, mogą stanowić wartościowe uzupełnienie działań ograniczających stres cieplny. Ich zaletą jest prostota stosowania, możliwość wielokrotnego użycia oraz łatwa aktywacja bez konieczności korzystania ze specjalistycznych urządzeń.

W ergonomii pracy coraz częściej podkreśla się, że komfort pracownika nie jest wyłącznie kwestią dobrego samopoczucia. Mniejsze zmęczenie, lepsza koncentracja i ograniczenie skutków przegrzania przekładają się na wyższy poziom bezpieczeństwa oraz mniejsze ryzyko popełniania błędów. Czasem właśnie niewielkie rozwiązania okazują się najbardziej odczuwalne podczas najgorętszych dni lata.

Wersja audio została wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.