Rządowe zmiany w zakresie emerytur pomostowych niezgodne z Konstytucją

Projektowana ustawa przygotowana przez resort pracy zwiększa uprawnienia kontrolne nadzorcze Państwowej Inspekcji Pracy, gdy chodzi o prowadzenie przez pracodawców wykazów stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, oraz ewidencji pracowników zatrudnionych na takich stanowiskach do celów ubezpieczenia społecznego.

Według założeń projektowanych zmian pracownik będzie mógł wnieść skargę do Państwowej Inspekcji Pracy nie tylko w sytuacji, w której nie został on umieszczony w ewidencji, ale również w sytuacji, w której – pomimo umieszczenia w tej ewidencji – stanowisko pracy, na którym wykonuje on prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie znalazło się w prowadzonym przez pracodawcę wykazie. Natomiast inspektor Państwowej Inspekcji Pracy będzie mógł nękać pracodawcy, oprócz uzupełnienia ewidencji, również rozszerzenie wykazu o stanowisko, na którym skarżący pracownik wykonuje określony rodzaj pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Sad Najwyższy w swojej opinii zauważył, że proponowane rozszerzenie kompetencji nadzorczych Państwowej Inspekcji Pracy i prawo wydawania decyzji w sprawach prowadzenia przez pracodawców wskazanych wykazów i ewidencji nakłada się, pokrywa z kompetencjami ZUS-u do wydawania decyzji w sprawach obowiązku pracodawcy zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia społecznego i opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz prawa pracownika do emerytury pomostowej.

Zdaniem Sądu Najwyższego: „Decyzje państwowego inspektora pracy nakazujące pracodawcy wprowadzenie lub wykreślenie danego stanowiska z wykazu albo umieszczenie lub wykreślenie danego pracownika z ewidencji nie są i nie mogą być wiążące dla organu rentowego w postępowaniu w stosunku do pracodawcy w sprawach obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i w postępowaniu w stosunku do pracownika o emeryturę pomostową.”

Główną przyczyną takiej sytuacji jest fakt, iż postępowania przed organem PIP i przed organem ZUS są odrębnymi postępowaniami. Decyzje PIP podlegają bowiem kontroli w postępowaniu administracyjnym i sądowo-administracyjnym. Natomiast decyzje ZUS w sprawach ubezpieczeń społecznych podlegają kontroli sądów powszechnych w postępowaniu cywilnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Jak podkreśla Sąd Najwyższy przygotowany przez resort pracy projekt ustawy w praktyce ustanawia państwowego inspektora pracy „(…) organem rozstrzygającym spory między pracownikiem a pracodawcą (płatnikiem składek na FEP) w sprawach umieszczenia lub nieumieszczenia danego stanowiska w wykazie oraz umieszczenia lub nieumieszczenia danego pracownika w ewidencji.” Nadanie inspektorowi PIP takich uprawnień „(…) rozstrzygania sporów między pracownikiem a pracodawcą o umieszczenie danego stanowiska w wykazie jest przede wszystkim niezgodna z postanowieniami Konstytucji RP dotyczącymi sądów” – zauważa SN.

Sąd Najwyższy dokładnie wskazuje z którymi przepisami Konstytucji RP jest niezgodny rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i ustawy o emeryturach pomostowych. Mianowicie „Projektowana regulacja jest sprzeczna z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że powierza rozstrzygnięcie sporu między pracownikiem a pracodawcą organowi administracji w drodze decyzji, a nie sądowi (…) jest ponadto sprzeczna z art. 177 Konstytucji RP przez to, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów powszechnych, a nie do właściwości sądów administracyjnych.”- orzeka SN w swojej opinii.

Wydaje się, że rządowi prawnicy opracowujący projekt zmian ustawy zdawali sobie sprawę z uchybień wobec Konstytucji. Nie uregulowali oni bowiem prawnie skutków decyzji państwowego inspektora pracy w sprawie umieszczenia danego stanowiska pracy w wykazie w postępowaniu o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Jeżeli dokonano by takiego zapisu, który nadawałby moc wiążącą decyzji państwowego inspektora pracy w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego, ewidentnie obnażona zostałyby niezgodność projektu z Konstytucją RP. Ten fakt, sprytnie wytyka SN w swojej opinii.

SN widzi jednak możliwość przyjęcia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i ustawy o emeryturach pomostowych z pewnym zastrzeżeniem. Mianowicie koniecznym byłoby ograniczenie kompetencji państwowego inspektora pracy do orzekania w drodze decyzji o umieszczeniu danego stanowiska w wykazie lub umieszczenia danego pracownika w ewidencji do sytuacji niewątpliwych (bezspornych), w których pracodawca w sposób oczywisty nie wykonuje obowiązku nałożonego przez art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych.

Obecnie rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i ustawy o emeryturach pomostowych trafił do podkomisji do spraw rynku pracy.