Poleć znajomemu

Pracodawca nie może samodzielnie sprawdzać stanu trzeźwości pracowników

Wysyłanie pracowników służby bhp z alkomatami w celu prewencyjnej wyrywkowej weryfikacji zachowania przez pracowników trzeźwości w miejscu i czasie pracy jest dość powszechnym zwyczajem. Stosowany jest on z powodzeniem mimo, iż przepisy nie dają do tego podstaw. Pracodawca, który stosuje tego typu praktyki ryzykuje, że pracownicy w tym zakładowe organizacje związkowe złożą stosowną skargę do Państwowej Inspekcji Pracy oraz do Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

(Nie) zachwiana gotowość do pracy.

Zawierając stosunek pracy każdy pracownik musi liczyć się z tym, że wypełnienie pracowniczego obowiązku pracy nie polega tylko i wyłącznie na przybyciu do zakładu na oznaczoną godzinę, a następnie na jego opuszczeniu po 8 godzinach przebywania na pracodawcy. Treścią stosunku pracy jest bowiem wykonywanie pracy podporządkowanej kierownictwu pracodawcy oraz osób bezpośrednio przełożonych. Możliwość świadczenia pracy związana jest nierozłącznie z gotowością do jej wykonywania – przez pełną harmonogramową dniówkę roboczą.

Pod pojęciem gotowości do pracy należy rozumieć właściwy stan zarówno fizyczny, jak i psychiczny umożliwiający wykonywanie pracy sposób zarówno bezpieczny, jak również pracy o należytej jakości i ilości.

Zaprzeczeniem stanu gotowości do pracy jest stan, w którym pracownik naruszył zasadę trzeźwości w miejscu i czasie pracy. W powyższym przypadku rolą pracodawcy jest odsunięcie pracownika od pracy lub niedopuszczenie do jej wykonywania – w sytuacji gdy pracownik stawił się do pracy w stanie wskazującym na spożycie alkoholu.

Uwaga!

Wszelkie zapewnienia pracownika, który naruszył obowiązek zachowania trzeźwości w pracy o niezachwianej zdolności do pracy, a nawet o podwyższonych możliwościach tym zakresie nie są dla pracodawcy wiążące.

Pracownik służby bhp to nie strażnik trzeźwości pracowników

Powszechną praktyką jest zobowiązywanie pracowników służby bhp do przeprowadzania wyrywkowy prewencyjnych kontroli z wykorzystaniem alkomatów. Bywa, że inicjatywa w tym zakresie pochodzi nie tyle od pracodawcy, co od osoby zarządzającej komórką bhp, która chcę się przed pracodawcą wykazać w zakresie bieżącego monitoringu procesu pracy pod względem bezpieczeństwa. Problem w tym, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw prawnych do weryfikacji stanu trzeźwości pracowników wyłącznie z poziomu zakładu pracy z wykorzystaniem probierzy trzeźwości.

Ważne

Od dnia 1 lipca 2011 r. istnieje możliwość przeprowadzenia weryfikacji trzeźwości pracownika również z inicjatywy pracodawcy. Zgodnie z przepisem art. 17 ust 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, na żądanie kierownika zakładu pracy, osoby przez niego upoważnionej, a także na żądanie pracownika odsuniętego od świadczenia pracy lub nie dopuszczonego do jej wykonywania, badanie stanu trzeźwości pracownika przeprowadza organ powołany do ochrony porządku publicznego.

W żadnym razie powyższe uprawnienia i kompetencje organów powołanych do ochrony porządku publicznego nie są kompetencjami pracodawców. Tym samym pracodawca, który odsunął pracownika od pracy, który chce zweryfikować czy pracownik znajduje się pod wpływem alkoholu nie powinien samodzielnie czy wykorzystując do tego celu służbę bhp przeprowadzać weryfikacji stanu trzeźwości pracownika. Nie można bowiem mylić żądania kierownika zakładu pracy lub osoby przez niego upoważnionej do przeprowadzenia badania przez uprawniony organ z możliwością samodzielnego przeprowadzania takiego badania wyłącznie z poziomu pracodawcy.

Uwaga!

Niezależnie od powyższych rozważań, które podejmuję już od dłuższego czasu, przed kilkoma dniami do omawianego problemu odniósł się urząd ochrony danych osobowych. Zgodnie z prezentowanym przez UODO stanowiskiem zawartym w aktualnościach na stronie https://uodo.gov.pl „w obecnym stanie prawnym pracodawcy nie mogą samodzielnie prowadzić kontroli stanu trzeźwości pracowników. Przesądza o tym brzmienie art. 17 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi”... „Brzmienie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wyklucza więc wyrywkowe czy prewencyjne badania pracowników alkomatem”.

Reasumując, obowiązkiem pracodawcy jest niedopuszczenie do świadczenia pracy osoby, w stosunku do której zachodzi uzasadnione podejrzenie naruszenia zasady trzeźwości w miejscu i czasie pracy, jak również zakaz dopuszczenia do pracy osoby, która została w powyższym zakresie zweryfikowana pozytywnie. Nie oznacza to jednak, że pracodawca ma możliwość przeprowadzania wyrywkowych kontroli z wykorzystaniem alkomatu – niezależnie od funkcjonującego w tym zakresie wieloletniego zwyczaju zakładowego. W przeciwnym wypadku istnieje szansa, że praktyki pracodawcy zostaną zweryfikowane, w szczególności w ramach kompetencji kontrolno-nadzorczych inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy.

Autor: 

Sebastian Kryczka

pracownik, ekspert prawa pacy oraz kontroli jego przestrzegania

Sebastian Kryczka

Autor: Sebastian Kryczka

Absolwent Wydziału Prawa Administracji i Ekonomii (Zakład Prawa Pracy) Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2002 r. zawodowo zajmuje się problematyką prawa pracy, jak również w zagadnieniami związanymi z działalnością kontrolno-nadzorczą sprawowaną przez Państwową Inspekcję Pracy. Były pracownik merytoryczny Państwowej Inspekcji Pracy, jak również współpracownik Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Ekspert współpracujący z największymi i najbardziej opiniotwórczymi podmiotami w kraju, zajmującymi się problematyką prawa pracy. Autor komentarza do kodeksu pracy, ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, kilkunastu rozporządzeń wykonawczych do kodeksu pracy, jak również kilkuset publikacji poświęconych problematyce prawa pracy oraz bhp. Jako były pracownik PIP posiada bogate doświadczenie w zakresie między innymi poradnictwa, w ramach którego ocenia wątpliwości prawne przez pryzmat zarówno szeroko rozumianego prawa pracy ale i kompetencji kontrolno-nadzorczych inspektorów pracy.