Mobbing – przyczyny i skutki oraz działania antymobbingowe w pracy

Przemoc psychiczna w miejscu pracy nie jest wyłącznie problemem jednostki, czyli osoby doświadczającej tego zjawiska i jego poważnych konsekwencji. To wyzwanie dla całego systemu: dla pracodawców, związków zawodowych, organizacji pozarządowych, instytucji odpowiedzialnych za tworzenie i monitorowanie warunków pracy, a także dla przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Obszar BHP obejmuje nie tylko zagadnienia związane z odzieżą ochronną, sprzętem czy ergonomią stanowisk pracy. To również odpowiedzialność za zdrowie psychiczne pracowników. Tworzenie optymalnych warunków dla dobrostanu mentalnego powinno uwzględniać:

• prewencję wypalenia zawodowego,
• ochronę przed skutkami przewlekłego stresu,
• budowanie kultury zaufania i możliwości zgłaszania nieprawidłowości bez strachu przed odwetem,
• przejrzysty podział ról i priorytetów,
• komunikację opartą na wzajemnym szacunku.

Badania z 2024 roku pokazują, że objawy mobbingu w pracy stanowią jedno z największych wyzwań polskich firm i instytucji. Jak wskazała Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej:

MRPiPS przygotował projekt nowelizacji przepisów, mający na celu uporządkowanie prawnych definicji przemocy w pracy, w tym mobbingu, oraz określenie jego konsekwencji prawnych.

„Na godną pracę składają się godne zarobki, przejrzysta ścieżka rozwoju i awansu, ale także kultura pracy, pracy, w której czujemy się dobrze i chcemy do niej przychodzić. Chcemy, by praca w Polsce była bezpieczna, bez lęku i frustracji, przemocy, w tym upokarzania, nękania czy wyśmiewania. Bo miarą postępu nie są technologie, ale dojrzała kultura pracy” – Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Wicemarszałek Sejmu podkreślała potrzebę stworzenia mapy rozwiązań legislacyjnych i organizacyjnych, wspierających dobre praktyki w zakresie zapobiegania mobbingowi. Wśród poruszanych tematów konferencji znalazły się kwestie:

• ochrony godności pracownika,
• bezpieczeństwa świadków,
• odpowiedzialności pracodawców,
• roli polityki antymobbingowej w organizacjach,
• znaczenia działań prewencyjnych.

Wielość omawianych zagadnień pokazuje, że zarówno ustawodawcy, organizacje pozarządowe, jak i związki zawodowe oraz odpowiedzialni pracodawcy coraz lepiej dostrzegają potrzebę szybkiego reagowania na potencjalne sytuacje kryzysowe, w tym te związane z mobbingiem.

W 2025 roku odbyło się 16 konferencji regionalnych pod patronatem Moniki Wielichowskiej. Organizatorem była Państwowa Inspekcja Pracy. Tematyka obejmowała:

• prewencję zagrożeń psychospołecznych, w tym stresu pourazowego i jego konsekwencji dla zdrowia psychicznego,
• działania antymobbingowe w pracy realizowane poprzez praktyki wspierające godność i bezpieczeństwo pracowników,
• tworzenie pozytywnej atmosfery w miejscu zatrudnienia, m.in. poprzez budowanie kultury organizacyjnej opartej na wzajemnym szacunku i dialogu.

„To, co je łączyło, to udział przedstawicieli pracodawców, którzy opowiadali o doświadczeniach związanych z mobbingiem i zagrożeniami psychospołecznymi w swoich zakładach pracy – mówił Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy. – Chcieliśmy pokazać, że są firmy, które faktycznie dbają o swoich pracowników i te starania przynoszą wymierne korzyści.”

„To dobrze, że tak dużo mówi się ostatnio o dobrostanie pracownika, bo koszty wynikające z zagrożeń psychospołecznych są dla człowieka ogromne. Na jednej z konferencji porównano stan pracownika poddanego mobbingowi do ukraińskiego żołnierza wracającego z frontu – w obu przypadkach stres pourazowy jest porównywalny” – Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy

Mobbing to długotrwałe, uporczywe działania lub zachowania skierowane przeciwko pracownikowi, naruszające jego godność i wywołujące skutki psychiczne.

Mobbing prowadzi do pogorszenia zdrowia psychicznego, wypalenia zawodowego, problemów interpersonalnych i spadku efektywności zawodowej.

Wdrażanie polityk antymobbingowych, powołanie komisji ds. mobbingu, szkolenia dla kadry i zapewnienie bezpiecznych kanałów zgłaszania nieprawidłowości.

Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania mobbingowi poprzez zapewnienie odpowiednich procedur i ochrony zdrowia psychicznego pracowników.

Gdy mają charakter uporczywy, długotrwały, poniżający lub nękający i prowadzą do pogorszenia samopoczucia lub pozycji zawodowej pracownika.