Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy 2026 – co się zmieni dla pracodawców? 

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) pełni funkcję państwowego organu kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy, w tym również przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.

Ostatnie projekty zmian ustawy o PIP budzą duże emocje. Nowelizacja ma wejść w życie 1 stycznia 2026 r., jednak brak jest jeszcze ostatecznego kształtu przepisów, które mogłyby trafić pod obrady Sejmu.

Obowiązek nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy spoczywa na pracodawcy. Dotyczy to także osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Jednak kontrole zakładowe okazują się niewystarczające, co potwierdzają coroczne raporty PIP wskazujące liczne uchybienia.

Inspektor pracy pobierze elektroniczne kopie dokumentów – nowe uprawnienie kontroli PIP>>> 

Instytucjonalna kontrola przestrzegania prawa pracy wykonywana jest przez PIP na podstawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Ustawa ta była dotąd nowelizowana 23 razy. Obecnie trwają prace nad kolejną, przełomową zmianą, która ma umożliwić skuteczniejsze egzekwowanie przepisów.

Szczególne kontrowersje budzi propozycja przyznania inspektorom kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy. Obecnie takie przypadki mogą skutkować wyłącznie wystąpieniem, poleceniem lub skierowaniem sprawy do sądu pracy.

Nowe rozwiązania techniczne w kontrolach PIP – innowacje w nadzorze nad warunkami pracy>>> 

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, stosunek pracy istnieje wtedy, gdy wykonywana jest praca podporządkowana, za wynagrodzeniem i w określonym miejscu i czasie. PIP ma prawo kontrolować, czy nie dochodzi do obejścia tych przepisów.

Obecnie inspektorzy PIP mogą jedynie:

• wydać polecenie lub wystąpienie,
• skierować sprawę do sądu pracy,
• zgłosić wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Problemem jest brak skuteczności tych narzędzi – działania te nie mają charakteru władczego, a brak realizacji zaleceń nie wiąże się z sankcjami.

Projektowana nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy 2026 ma to zmienić. Zakłada przyznanie okręgowemu inspektorowi pracy kompetencji do wydania decyzji administracyjnej o istnieniu stosunku pracy, zamiast kierowania sprawy do sądu. Dokumentacja z kontroli byłaby przekazywana przez inspektora kontrolującego. 

Zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2026 r., jednak ich ostateczny kształt wciąż nie został zatwierdzony. Projekt ustawy utknął na etapie konsultacji.

Najważniejsze zmiany dla pracodawców to:

• poszerzenie środków władczych PIP,
• możliwość zdalnej kontroli przedsiębiorstwa,
• znaczące podniesienie kar za nieprawidłowości – w tym wyższe kary PIP w postępowaniu mandatowym,
• obowiązek raportowania realizacji zaleceń pokontrolnych,
• realne ryzyko przekształcenia umowy B2B lub zlecenia w umowę o pracę.

Nowelizacja ustawy o PIP ma wejść w życie 1 stycznia 2026 r., choć ostateczny kształt przepisów nie został jeszcze zatwierdzony.

Wersja audio została wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.