NIK i PIP o nieprawidłowościach w zapewnieniu pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej

Orzeczenia o braku przeciwskazań do pracy wydane bez skierowań na badania profilaktyczne. Niepełna informacja w skierowaniach na badania profilaktyczne o zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących na stanowiskach pracy. Barak wizytacji stanowisk pracy przez lekarzy medycyny pracy. Zawężanie zakresu badań profilaktycznych przez lekarzy medycyny pracy oraz nieprawidłowe wyznaczanie terminu kolejnych badań. To tylko kilka z wielu przewinień i nieprawidłowości, zarówno po stronie służby medycyny pracy jak i pracodawców, w zakresie wywiązywania się z obowiązków zapewnieni pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej, stwierdzone przez NIK i PIP podczas wspólnych kontroli.

Jak wiemy jednym z obowiązków pracodawcy jest zapewnieni pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej. Zgodnie z przepisami nie wolno dopuścić do pracy pracownika, który nie posiada aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Ponadto w myśl przepisów Kodeksu pracy pracodawca musi przechowywać orzeczenia wydane przez lekarza medycyny pracy w zakresie profilaktycznych badań lekarskich pracowników. Jednak pracodawca nie ma już obowiązku przechowywania w aktach osobowych pracownika kopii skierowania na badania. Zatem nie ma możliwości ustalenia czy wydane orzeczenie brało pod uwagę wszystkie zagrożenia i czynniki szkodliwe dla zdrowia jakie występują na danym stanowisku. Nie można bowiem – jak zauważa NIK – sprawdzić czy pracodawca zawarł w skierowaniu wyczerpujące informacje o występujących na stanowisku pracy czynnikach szkodliwych dla zdrowia, aktualnych wynikach ich badań i pomiarów oraz warunkach uciążliwych.

W związku z tym NIK i PIP chcą zmian w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Chodzi o wprowadzenia zapisu, który umożliwiłby Państwowej Inspekcji Pracy kontrolę skierowań na badania profilaktyczne przekazywanych lekarzom.

Jak się okazuje największy problem z wystawianiem skierowań na badania profilaktyczne i podaniem wyczerpujących informacji na temat zagrożeń dla zdrowia i życia występujących na stanowiskach pracy mają pracodawcy zatrudniający do 20 pracowników. Problem ten bezpośrednio wiąże się z brakiem oceny ryzyka zawodowego na danym stanowisku lub z jej niepoprawnością. Najczęściej chodzi wówczas o niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń wynikających z charakteru pracy i sposobu jej wykonywania.

Kolejna kwestia, na którą NIK i PIP zwracają uwagę to nieprzeprowadzanie przez lekarzy profilaktyków wizytacji stanowisk pracy. Jak sami pracodawcy podają 77 % skontrolowanych stanowisk pracy nie było wizytowanych przez lekarzy medycyny pracy w celu uzupełnienia informacji o zagrożeniach dla zdrowia i życia zawartych w skierowaniach na badania profilaktyczne.

Lekarz medycyny pracy opiekujący się danym zakładem pracy powinien znać warunki pracy i środowisko pracy na stanowiskach pracy. Powinien również służyć nam pomocą przy identyfikowaniu zagrożeń (mógłby wchodzić w skład zespołu oceniającego ryzyko zawodowe, powoływanego przez pracodawcę – to jednak wydaje się już niemal marzeniem). 

Trzeba jednak zaznaczyć, że przepisy nie nakazują wprost lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę nad pracownikami wizytowania stanowisk pracy, a jedynie zalecają ich wizytację. Niemniej jednak dokonanie rzetelnej oceny zagrożeń występujących na stanowiskach pracy wymaga zweryfikowania informacji pozyskanych od pracodawcy w skierowaniach na badania profilaktyczne.

Stąd też kolejny postulat zmian do rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Przepisy powinny wyraźnie nakładać na lekarzy medycyny pracy, obowiązek wizytacji przynajmniej tych stanowisk pracy, które charakteryzują się wysokim ryzykiem zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika.

Równie istotnym problemem jest kwestia obowiązku zawierania umów na przeprowadzenie badań profilaktycznych. W myśl przepisów ustawy o służbie medycyny pracy taki obowiązek spoczywa na pracodawcach i jednostkach służby medycyny pracy.

Tymczasem według informacji uzyskanych od skontrolowanych pracodawców 35 % z nich nie zawarło pisemnych umów z jednostkami służby medycyny pracy w celu przeprowadzenia badań profilaktycznych pracowników – podaje NIK. W tym przypadku problem również w dużej mierze (blisko połowa skontrolowanych pracodawców) dotyczy pracodawców zatrudniających do 20 pracowników.

Niestety, jak zwraca uwagę NIK i PIP nieprecyzyjne uregulowania dotyczące możliwości kontrolowania przez wojewódzkie ośrodki medycyny pracy prawidłowości umów, na podstawie których lekarze wykonują badania profilaktyczne, utrudniają weryfikację tego problemu.

Aby poprawić ten stan Najwyższa Izba Kontroli i Państwowa Inspekcja Pracy wnioskują o podjęcie działań legislacyjnych w celu wprowadzenia do ustawy o służbie medycyny pracy zapisu wskazującego wprost, że kontrola wojewódzkich ośrodków medycyny pracy obejmuje także sprawdzenie prawidłowości umów, na podstawie których lekarze wykonują badania profilaktyczne.  

Jednym z głównych wniosków ze wspólnie przeprowadzonych przez NIK i PIP kontroli jest brak rozwiązań prawnych, które pozwoliłyby na skuteczną kontrolę lekarzy medycyny pracy i pracodawców w zakresie zapewnienia pracownikom odpowiednich badań profilaktycznych. Jak widzimy może to rodzić wiele patologii w tym zakresie. Jednak sytuacja ta przede wszystkim zwiększa ryzyko niezapewnienia pracownikom badań lekarskich adekwatnych do zagrożeń dla ich zdrowia i życia występujących w miejscu pracy – czytamy w informacji o wynikach kontroli.

Źródło: NIK